Home Nghiên cứu - trao đổi Giáo dục ý thức chủ quyền biển đảo cho học sinh phổ...

Giáo dục ý thức chủ quyền biển đảo cho học sinh phổ thông thông qua môn lịch sử

766
0

1. Thực trạng giáo dục chủ quyền biển đảo cho học sinh hiện nay

Lịch sử Việt Nam được mở đầu bằng sự ra đời của ba vương quốc cổ đại đầu tiên là nước Văn Lang – Âu Lạc ở miền Bắc, nước Lâm Ấp ở miền Trung và nước Phù Nam ở miền Nam. Các vương quốc này cùng chung một dải Biển Đông, đều tự nhận có nguồn gốc biển và trong thực tế, biển đã giữ vai trò hết sức quan trọng trong đời sống kinh tế, chính trị, xã hội và văn hóa, thậm chí quyết định sự hưng thịnh hay suy tàn của mỗi vương quốc. Năng lực khai phá, chiếm hữu các vùng biển đảo đã trở thành thước đo sức mạnh và vị thế của mỗi vương triều hay một thời đại.

Từ bao đời nay, ông cha ta đã đổ bao công sức và máu xương để giữ gìn, bảo vệ các vùng biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc. Ngày nay, những thế hệ tiếp nối cần vận dụng sáng tạo những bài học lịch sử, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại để tiếp tục khẳng định chủ quyền không thể chối cải của Việt Nam ở quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa đúng như lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Ngày trước ta chỉ có đêm và rừng. Ngày nay, ta có ngày, có trời, có biển. Bờ biển ta dài, tươi đẹp. Ta phải biết giữ gìn lấy nó”

Giáo dục cho học sinh ý thức về chủ quyền biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc là nhiệm vụ mang nhiều ý nghĩa. Hiện nay, vấn đề giáo dục chủ quyền biển đảo trong trường trung học phổ thông được thực hiện thông qua nhiều hoạt động khác nhau, trong đó có vai trò quan trọng của môn Lịch sử.

2. Hoạt động giáo dục chủ quyền biển đảo cho học sinh qua môn Lịch sử ở trường trung học phổ thông

2.1. Bài học lịch sử nội khóa trong việc giáo dục chủ quyền biển đảo cho học sinh

Việc giáo dục chủ quyền biển đảo qua môn Lịch sử ở trường phổ thông phải làm cho học sinh nhận thức sâu sắc các vấn để chủ yếu, bao gồm:

(1) Quá trình chiếm hữu, xác lập và thực thi chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa.

(2) Vị trí và vai trò quan trọng của biển đảo trong lịch sử dựng nước và giữ nước của Việt Nam.

(3) Chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước ta về bảo vệ chủ quyền biển đảo.

(4) Trách nhiệm của công dân trong việc bảo vệ chủ quyền biển đảo.

Có nhiều cách tiếp cận trong hệ thống các phương pháp dạy học lịch sử để giáo viên sử dụng trong bài học nội khóa. Trong đó, việc sử dụng tư liệu lịch sử (trong đó tập trung vào các tư liệu chính sử) góp phần quan trọng vào việc khôi phục và tái hiện hình ảnh của quá khứ. Thông qua một hệ thống các tư liệu gốc, khách quan, xác thực và có giá trị sử liệu cao, tư liệu chính sử đã góp phần tích cực giáo dục ý thức chủ quyền biển đảo cho học sinh ở trường trung học phổ thông.

Ví dụ, khi dạy Bài 25 “Tình hình kinh tế, chính trị, văn hóa dưới triều Nguyễn nửa đầu thế kỷ XIX” (Lịch sử 10), giáo viên có thể sử dụng Đại Nam thực lục chính biên, vào năm Gia Long thứ 2 (1803), có chép việc vua Gia Long sau khi lên ngôi được một năm đã cho tái lập đội Hoàng Sa (từ thời chúa Nguyễn Phúc Tần) và tiếp tục các hoạt động khai thác và thực thi chủ quyền ở Hoàng Sa như sau: “Lấy Cai cơ Võ Văn Phú làm Thủ ngự cửa biển Sa Kỳ, sai mộ dân ngoại tịch lập làm đội Hoàng Sa…Thông qua tư liệu chính sử của triều Nguyễn, giáo viên đã chứng minh cho học sinh thấy được ý thức về hoạt động xác lập và thực thi chủ quyền biển đảo Việt Nam.

Bài 23 “Khôi phục và phát triển kinh tế xã hội ở miền Bắc, giải phóng hoàn toàn miền Nam (1973 –1975)”. Khi dạy đến mục III. Giải phóng hoàn toàn miền Nam, giành toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, giáo viên sử dụng Lược đồ diễn biến cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân 1975, trong đó có phần diễn biến cuộc tiến công giải phóng Trường Sa của Quân đội nhân dân Việt Nam vào cuối tháng 4/1975.

Như vậy, có nhiều phương pháp dạy học lịch sử hiệu quả có thể được giáo viên sử dụng trong bài học nội khóa để giáo dục chủ quyền biển đảo cho học sinh ở trường phổ thông.

2.2. Hoạt động ngoại khóa lịch sử trong việc giáo dục chủ quyền biển đảo cho học sinh

Hiện nay có một số hình thức tổ chức ngoại khóa ở trường phổ thông như: đọc sách, kể chuyện lịch sử, nói chuyện lịch sử, dạ hội lịch sử, tham quan lịch sử, công tác công ích xã hội,… Chúng tôi đi sâu giới thiệu một số hình thức tổ chức ngoại khóa cơ bản, phổ biến thích hợp với việc giáo dục chủ quyền biển đảo cho học sinh ở trường phổ thông, cụ thể như sau:

(1) Đọc sách

Có rất nhiều sách, báo và tạp chí liên quan đến chủ quyền biển đảo mà học sinh cần phải đọc để nâng cao hiểu biết chủ quyền biển đảo của Việt Nam. Trong thời gian qua, do tính chất thời sự của vấn đề, các nhà nghiên cứu đã cho ra đời rất nhiều công trình khoa học liên quan đến chủ quyền biển đảo. Có thể kể đến như: Nhiều tác giả (2012), Bằng chứng lịch sử và cơ sở pháp lí: Hoàng Sa, Trường Sa là của Việt Nam, Nxb. Trẻ, TP.Hồ Chí Minh; Trần Công Trục (Chủ biên, 2013), Dấu ấn Việt Nam trên Biển Đông, Nxb. Thông tin và Truyền thông, Hà Nội; Trần Đức Anh Sơn (Chủ biên, 2014), Tư liệu về chủ quyền của Việt Nam đối với quần đảo Hoàng Sa, Nxb. Văn hóa – Văn nghệ, TP.Hồ Chí Minh; Hãn Nguyên Nguyễn Nhã (2013… Còn chưa kể đến hàng chục cuộc hội thảo quốc tế và trong nước, hàng ngàn các bài nghiên cứu trên các báo, tạp chí trong và ngoài nước liên quan đến chủ quyền biển đảo của Việt Nam.

(2) Kể chuyện và nói chuyện lịch sử

Kể chuyện lịch sử là hình thức ngoại khóa dễ làm, hấp dẫn và có tác dụng giáo dục cao. Nội dung kể chuyện về chủ quyền biển đảo Việt Nam phải là câu chuyện có thật, chứ không phải những chuyện hư cấu. Có thể kể một số câu chuyện mà học sinh cần biết: Về những ngư dân kiên cường bám biển, họ hiện lên như cây phong ba trên đảoHoàng Sa để góp phần khẳng định chủ quyền đất nước, bất chấp bão tố gian nan; về truyền thống của Hải đội Hoàng Sa, đội hùng binh năm xưa đã vượt sóng Biển Đông ra Hoàng Sa, với lễ hội Khao lề thế lính Hoàng Sa; về những hoạt động mưu sinh đa dạng của ngư dân trên vùng biển Hoàng Sa; về những phong tục hay của miền biển trong những ngày Tết đầu năm mới: lễ mở biển, Tết thuyền, đầu năm cúng cụ Hoàng Sa, những phiên biển đầu xuân…Hình thức hoạt động ngoại khóa này, giáo viên có thể kết hợp với đọc sách sẽ làm cho nội dung được phong phú và đa dạng hơn.

(3) Tổ chức dạ hội lịch sử

Chủ đề dạ hội lịch sử rất phong phú như về lịch sử địa phương (nội dung khá hấp dẫn trong dạ hội lịch sử); về lịch sử dân tộc (hoặc kết hợp lịch sử dân tộc với lịch sử địa phương)… Vấn đề biển đảo hiện nay là vấn đề thời sự, nóng, không thể bỏ qua trong buổi dạ hội lịch sử.

Ví dụ, với chủ đề:“Biển đảo và chủ quyền Việt Nam” được tiến hành như sau:

Nói chuyện về tình hình biển đảo hiện nay. Có thể là giáo viên hoặc khách mời là những người am hiểu về tình hình biển đảo thực hiện với nội dung chủ yếu đề cập đến những diễn biến tình hình biển đảo hiện nay.

Phần thi tìm hiểu về biển đảo gồm 2 vòng thi: trả lời nhanh và trò chơi ô chữ. Vòng thi trả lời nhanh chủ yếu đánh giá khả năng ghi nhớ và phản xạ trả lời nhanh với những câu hỏi, câu trả lời ngắn gọn. Trò chơi ô chữ nhằm đánh giá khả năng phán đoán, tư duy, liên hệ của học sinh với những câu hỏi buộc học sinh phải suy nghĩ.

Xem phim tài liệu về biển đảo. Hiện nay, có rất nhiều bộ phim tài liệu về biển đảo, có thể trình chiếu cho học sinh xem bằng máy chiếu như Hoàng Sa – nỗi đau mất mát; Huyện đảo Trường Sa; 64 liệt sĩ hy sinh ở Trường Sa ngày 14/3/1988, hay bộ phim Biển đảo Việt Nam, nguồn cội tự bao đời chúng tôi giới thiệu ở trên. Nội dung phim tư liệu đảm bảo ngắn gọn, sát nội dung chương trình và phù hợp với trình độ học sinh.

3. Kết luận

Để đạt được mục tiêu giáo dục về chủ quyền biển đảo cho học sinh một cách hiệu quả nhất, người giáo viên đóng vai trò chủ đạo. Theo đó, đội ngũ giáo viên môn Lịch sử ở trường phổ thông phải là những người giỏi chuyên môn và giàu tâm huyết với giáo dục mới có thể khơi dậy tình yêu biển đảo quê hương đến tận trái tim của các em học sinh để cùng nhau bảo vệ và giữ vững chủ quyền biển đảo thiêng liêng của Việt Nam.

  Tác giả: Nguyễn Đức Quế – Giảng viên Lịch sử, Khoa Sư phạm Trung học, Trường Đại học Hạ Long (Quảng Ninh)

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Website này sử dụng Akismet để hạn chế spam. Tìm hiểu bình luận của bạn được duyệt như thế nào.