Home Tỉnh thành Bản sắc Chuyện chưa kể về người họa sĩ vẽ tranh truyền thần cuối...

Chuyện chưa kể về người họa sĩ vẽ tranh truyền thần cuối cùng ở Sài Gòn

255
0

Hơn 20 năm qua, biết bao đổi thay nhưng những người đi qua con phố Điện Biên Phủ vẫn nhìn thấy hình ảnh một cụ già hơn 80 tuổi, tóc lấm tấm bạc đang cầm cọ ngồi vẽ từng bức tranh,  bất kể trời mưa hay nắng. Ông thổi hồn cho những bức ảnh một sức sống mới, một tinh thần mới làm đẹp cho đời.  Không ai khác, cụ già ấy chính là họa sĩ Từ Hoa Lợi, người vẽ tranh truyền thần còn lại cuối cùng của Sài Gòn.

Người nghệ sĩ giữa lòng Sài Gòn

Đi dọc con phố Điện Biên Phủ, quận 10, (TP. HCM)  tấp nập, sầm uất những dãy hàng quán với đủ các loại hàng hóa và dòng người qua lại, “cửa hàng” tranh truyền thần nổi tiếng của người họa sĩ nằm khép nép nơi góc vỉa hè. Gọi là “cửa hàng” cho sang, nhưng thực chất nó chỉ là một gian hàng đơn sơ với một giá sắt, treo mấy bức tranh làm mẫu, vài dụng cụ vẽ đặt ngay trên vỉa hè trước cửa nhà số 596. Nó nhỏ bé, dễ nhận biết với những bức ảnh đen trắng. “Cửa hàng” đó đã gắn bó với ông suốt hơn 20 năm nay.

Bước vào cửa hàng điều ấn tượng đầu tiên với tất cả du khách, đó chính là những bức tranh vẽ bằng tay đẹp và có hồn đến lạ lùng. Và càng bất ngờ hơn khi dụng cụ tạo được những bức tranh như thế lại vô cùng đơn giản. Đó chỉ là những tờ giấy trắng, giá, bảng vẽ, bột đen, bông tăm, hay là một tẩu thuốc lá do người họa sĩ tự sáng chế nên. Với ông những công cụ để làm nên tấm vẽ là cả một sáng tạo đầy ngẫu hứng. Nó không chỉ mang lại nét đẹp cho những tác phẩm truyền thần của ông mà cho cả cuộc đời làm nghệ thuật mà ông đã và đang theo đuổi.

Họa sĩ Từ Hoa Lợi đang vẽ tranh giữa phố ( ảnh Đ.Vượng)

Ánh mắt xa xăm, người nghệ sĩ già hồi tưởng về quá khứ. Ngày chỉ là đứa trẻ vài tuổi, Từ Hoa Lợi đã rất thích vẽ.  Ông vẽ bất kỳ thứ gì mà mình nhìn thấy từ con cá, con gà, nải chuối…Nghe theo lời bố mẹ, chàng trai ấy từ bỏ sở thích của mình để trở thành cậu sinh viên trường ĐH Y Khoa Hà Nội. Theo học được một năm, song cái ý muốn niềm đam mê vẽ trong cậu vẫn chưa nguôi ngoai. Nhiều đêm ròng thức trắng đắn đo suy tính, cuối cùng Từ Hoa Lợi làm liều bỏ học giữa chừng. Chàng trai ấy tiếp tục dấm dẳng xin bố mẹ cho mình theo nghiệp vẽ. Biết không thể thuyết phục được con trai, nên họ đành đồng ý.

Qua được cửa ải này, Từ Hoa Lợi lại gặp phải chướng ngại khác từ trường Đại học Mỹ thuật Hà Nội. Khi họ không đồng ý nhận ông với lý do chậm một năm học so với những sinh viên trước, nên sẽ không theo kịp. Không nản chí, chàng sinh viên ra sức thuyết phục ban giám hiệu trường bằng tài năng vẽ của mình. “Họ cho tôi 2 đề tài. Tôi đã vẽ nét đẹp của phố Hàng Đào (Hà Nội) và bức chân dung cô gái mà tôi thích những năm học cấp 2. Vẽ xong, ban giám khảo trầm trồ khen đẹp rồi đặc cách cho tôi vào thẳng năm học thứ 2. Từ đó tôi bắt đầu chứng tỏ khả năng vẽ “bẩm sinh” của mình cho mọi người thấy. Kết quả ra trường tôi nhận được tấm bằng loại ưu và được mời vào làm họa sĩ thiết kế cho Đoàn xiếc Nhân dân Trung ương”, ông kể.

Tìm lại cái “hồn” của quá khứ

Năm 1962, họa sĩ Từ Hoa Lợi lập gia đình với diễn viên xiếc trong đoàn. Sau ngày thống nhất đất nước, hai vợ chồng ông quyết định vào Nam lập nghiệp. Không còn vẽ những tấm băng rôn quảng cáo cho đoàn xiếc, ông quyết định chuyển sang vẽ tranh truyền thần. Thay đổi phong cách vẽ cũng khiến ông bối rối. “Thời đó để kiếm được bột vẽ vô cùng khó khăn. Nhiều khi tôi phải lấy giấy chụp lên những chiếc đèn dầu hứng muội than để vẽ. Những khi có tiền, mình phải đầu tư mua thuốc bột từ Trung Quốc với giá cực đắt: 1kg lên tới vài chục triệu đồng có thể dành vẽ được 10 năm”, họa sĩ nhớ lại.

Người nghệ sĩ già trâm ngâm chia sẻ, để trở thành thợ vẽ truyền thần phải học ít nhất 3- 4 năm có khi phải thay đổi cả cuộc đời. Đây là nghề đòi hỏi sự kiên trì, cần mẫn mức độ tập trung cao, có năng khiếu hội hoạ và đặc biệt là niềm đam mê. Nếu ai không yêu thích nghề này thì sẽ không trở thành người giỏi được. Ông luôn quan niệm một bức vẽ thành công phải toát lên được cái thần, cái cảm xúc  của nhân vật trong bức ảnh đó. Mà quan trọng nhất là đôi mắt của người được vẽ. Đó chính là nét độc đáo của các bức tranh truyền thần mà không một nhiếp ảnh nào thực hiện được. Với ông những bức vẽ truyền thần như những câu chuyện tâm tình, trắc trở của nhân tình thế thái.

Những bức tranh lưu giữ tài năng người họa sĩ già ( ảnh Đ.Vượng)

Mỗi khi vẽ chân dung một người nào đó ông đều hình dung về tính cách số phận của họ. Với những đường nét ẩn hiện trên khuôn mặt, người truyền thần giỏi không chỉ điêu luyện trong kỹ thuật mà phải nắm bắt được cốt cách tính chất của người trong ảnh để thể hiện cái thần của họ. Có những lúc thể hiện xong một tấm chân dung, người họa sĩ già cứ bị ám ảnh mãi bởi một ánh mắt đau đáu, hay những đường nhăn khắc khổ trên một khuôn mặt nào đó. Nên mỗi bức tranh ở đây đều rất lung linh và nhiều cảm xúc.

Một bức truyền thần đơn giản được vẽ trong vòng 5-7 tiếng. Còn phức tạp thì có khi lên đến cả tuần. Và giá cả của nó cũng phụ thuộc vào độ khó dễ của bức tranh. Khách hàng của ông có khi là người nhờ vẽ lại những bức hình đã quá cũ, không thể khôi phục được, hay lưu giữ lại nét thanh xuân trên gương mặt của mình. Không chỉ vậy, họa sĩ Từ Hoa Lợi còn có khả năng vẽ qua trí nhớ, qua cách miêu tả của người thân nhân vật trong bức vẽ. Chỉ cần tả lại những đặc điểm nổi bật trên khuôn mặt kết hợp với nhìn người thân trong gia đình, ông có thể tái hiện bức tranh chính xác tới 90%.

Nhiều khách du lịch nước ngoài khi rảo bước trên khu phố này, đều tỏ ra vô cùng thích thú trước những bức tranh truyền thần. Họ đều phải nán chân lại đầu tiên là sự tò mò muốn tìm hiểu tại sao người họa sĩ lại có thể vẽ được những bức tranh giống y như trên ảnh như vậy. Không dấu sự tự hào, vị họa sĩ thường mang những bức truyền thần này để giới thiệu như những báu vật. Ông gọi đó là những phần thưởng cho mấy chục năm làm nghề khi dẹp bỏ được những gánh nặng cơm áo.

Người họa sĩ già cười vui vẻ nói, nghề truyền thần mang lại cho ông nhiều cái được hơn là cái mất. Đầu tiên nghề này giúp ông giải quyết được vấn đề kinh tế cho gia đình. Sau đó là thỏa mãn được lòng yêu nghề và phát triển tài năng của bản thân. Giờ đây khi đã phân nửa cuộc đời theo cái nghiệp này chưa một lần nào ông thấy hổi hận bỏ dở chuyên nghành đang học để bước sang nghề vẽ. Truyền thần đã giúp ông tìm được sự yên tĩnh trong khu phố ồn ào sầm uất. Khi bắt tay vào vẽ họa sĩ tập trung cao độ, quên hết mọi hỗn loạn bên ngoài. Quên đi ngoài kia là bao nhiêu cạnh tranh, lo toan, bao va vấp. Ông tìm được sự yên tĩnh trong tâm hồn để  hòa mình trong từng nét vẽ.

Bây giờ bạn bè cùng nghề có người nhiều tuổi đã mất đi, có người ít tuổi lần lượt đóng cửa hiệu. Riêng ông vẫn cặm cụi bên giá vẽ, dù có những tháng tiền công vẽ chỉ đủ đóng tiền phòng trọ. Hai người con của ông nay đều là những kỹ sư có tiếng trong nghành xây dựng. Ai cũng muốn đón ông về Hà Nội phụng dưỡng tuổi già. Nhưng vì quá đỗi yêu nghề, họa sĩ vẫn một mình sống trên căn gác thuê nho nhỏ.

Ông ngậm ngùi tâm sự, ngày nay, kỹ thuật số, công nghệ hiện đại phát triền rầm rộ. Những người làm công việc truyền thần ngày càng thưa thớt dần và mọi người cũng không còn mặn mà với những tác phẩm của họ như trước nữa. Ông nhận định, nghề này không đam mê, thiếu nhẫn nại thì không thể làm được. Từ Hoa Lợi rất muốn truyền lại cho thế hệ sau nhưng tìm mãi chẳng thấy ai đủ kiên trì bám trụ với nó. Cách đây vài năm, họa sĩ cũng đã có vài học trò. Họ học rất nhanh, vẽ rất đẹp rồi cũng ra nghề mở cửa hàng. Nhưng cũng chỉ vẽ được vài năm họ lại bỏ đi kiếm một công việc khác. Chính vì lẽ đó khiến người họa sĩ già luôn đau đáu nỗi niềm: “Khi tôi nhắm mắt, ai sẽ là người tiếp bước lưu giữ nét văn hóa này”.

Đức Vượng

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Website này sử dụng Akismet để hạn chế spam. Tìm hiểu bình luận của bạn được duyệt như thế nào.